જો આયુર્વેદમાં એક જ ઔષધિ પસંદ કરવાની હોય, તો ઘણા વૈદ્યો આમળા પસંદ કરે. ચરક સંહિતાના ચિકિત્સાસ્થાનના રસાયન અધ્યાયમાં એનું નામ વારંવાર આવે છે — એકલું, ત્રિફળામાં, અને ચ્યવનપ્રાશના મુખ્ય ઘટક તરીકે.
સંસ્કૃતમાં એને ધાત્રી કહ્યું છે — માતા. કારણ કે એ પોષણ આપે છે.
એક વસ્તુ જે એને અલગ પાડે છે
આયુર્વેદમાં આમળા ત્રિદોષશામક ગણાય છે — વાત, પિત્ત, કફ ત્રણેયને શાંત કરે. બહુ ઓછી ઔષધિઓ વિશે આવું કહેવાયું છે. એટલે જ એ લગભગ દરેકને, લગભગ દરેક ઋતુમાં ચાલે છે.
અને આધુનિક બાજુ: આમળામાં વિટામિન સી ખૂબ ઊંચું છે, અને એ ટૅનિન સાથે બંધાયેલું હોવાથી સૂકવવા છતાં ટકે છે — સંતરાના રસ કરતાં વધુ સ્થિર.
ત્રણ કામ જેના માટે લોકો ખરીદે છે
૧. વાળ
સૌથી જૂનો ઉપયોગ. પાવડરને દહીંમાં મેળવીને હેર પૅક, અથવા તેલમાં પકાવીને. અમેરિકાના હાર્ડ વૉટરમાં આમળા વાળને થોડી ચમક પાછી આપે છે.
ધ્યાન: આમળા વધારે વાપરવાથી વાળ સૂકા થાય છે. શિયાળામાં દહીં કે તેલ સાથે જ, પાણી સાથે નહીં.
૨. લોહતત્ત્વનું શોષણ
આ સૌથી ઓછું જાણીતું અને સૌથી કામનું છે. વિટામિન સી શાકાહારી લોહતત્ત્વનું શોષણ કેટલાય ગણું વધારે છે. એટલે હીમોગ્લોબિન પાવડર કે દાળ સાથે આમળા લેવાથી ફરક પડે છે.
૩. પાચન અને કબજિયાત
એકલા આમળા કરતાં ત્રિફળા આ કામ માટે વધુ સારું છે — આમળા એનો ત્રીજો ભાગ છે.
➜ ઓર્ગેનિક આમળા પાવડર જુઓ
નિસર્ગના પોતાના ખેતરના આમળા, છાંયડે સૂકવેલા — એટલે લીલાશ પડતો રંગ અને ખાટી-તૂરી ગંધ. કોઈ પ્રિઝર્વેટિવ નહીં.
કેવી રીતે લેવું
- ખાવા માટે: અડધીથી એક ચમચી, સવારે પાણી કે મધ સાથે
- વાળ માટે: ૨ ચમચી + દહીં, ૩૦ મિનિટ, અઠવાડિયે એક વાર
- ત્વચા માટે: કસ્તૂરી હળદર સાથે અડધી-અડધી ચમચી, દૂધમાં
સ્વાદ ખૂબ ખાટો-તૂરો છે. એ જ સાચી નિશાની — મીઠાશવાળો આમળા પાવડર એટલે એમાં કંઈક ઉમેરાયું છે.
સાવધાની
લોહી પાતળું કરવાની દવા સાથે સાવધાની — આમળામાં અસર દેખાઈ છે. શસ્ત્રક્રિયાના બે અઠવાડિયાં પહેલાં બંધ. તીવ્ર એસિડિટીમાં ખાલી પેટે નહીં.
સંબંધિત
આમળા · આમળા-રીઠા-શિકાકાઈ કૉમ્બો · બધા ઉત્પાદનો
આ ખાદ્ય પૂરક છે, દવા નથી. આ વિધાનોનું મૂલ્યાંકન યુ.એસ. ફૂડ ઍન્ડ ડ્રગ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેશન દ્વારા થયું નથી. કોઈ રોગનું નિદાન, ઉપચાર, ઈલાજ કે નિવારણ કરવાનો હેતુ નથી.
