ગુજરાતી ઘરમાં જમ્યા પછી છાશ એ આદત છે, વિચાર નથી. અમેરિકા આવ્યા પછી એ પહેલી વસ્તુ છૂટે છે — દહીં જુદું, સ્વાદ જુદો, અને સમય નથી.
ગ્રંથોમાં તક્ર
ભાવપ્રકાશ અને અન્ય નિઘંટુઓમાં તક્રની ખૂબ પ્રશંસા છે — ગ્રહણી, અર્શ, અરુચિ અને પાંડુ જેવી અવસ્થાઓમાં. કહેવત છે કે સ્વર્ગમાં અમૃત છે, પૃથ્વી પર તક્ર.
પણ એક ભેદ મહત્વનો છે. ગ્રંથોનું “તક્ર” એટલે દહીં વલોવીને માખણ કાઢી લીધા પછી બચેલું પ્રવાહી, પાણી ઉમેરીને. એ દહીં નથી.
આયુર્વેદમાં દહીં ગુરુ અને અભિષ્યંદી, તક્ર લઘુ અને દીપન. એટલે જ દહીં રાત્રે ટાળવાનું કહ્યું અને છાશ જમ્યા સાથે વખાણી.
છાશ મસાલો — સ્વાદ માટે નહીં
જીરું, સિંધવ અને હિંગ — આ ત્રણેય આયુર્વેદમાં દીપન-પાચન ગણાય છે. હિંગ ખાસ કરીને વાયુ માટે છે, સ્વાદ માટે નહીં. એટલે પરંપરાગત છાશમાં આ ત્રણેય હંમેશા હોય છે.
➜ ઓર્ગેનિક છાશ મસાલો જુઓ
નિસર્ગના ખેતરના મસાલા, તાજા દળેલા — જીરું, સિંધવ, હિંગ, અજમો. કોઈ રંગ, કોઈ MSG, કોઈ પ્રિઝર્વેટિવ નહીં. ભારતથી સીધું, અમેરિકા ડિલિવરી.
અમેરિકામાં સાચી છાશ કેમ બનાવવી
- ઘરે દહીં જમાવો — સ્ટોરના flavored yogurt થી નહીં. Whole milk plain yogurt ચાલે.
- દહીં : પાણી લગભગ ૧ : ૩. વલોવો, ઉપરનું માખણ કાઢી લો.
- એક ચમચી છાશ મસાલો
- ઉનાળામાં ઠંડી, શિયાળામાં ઓરડાના તાપમાનની — બરફ નહીં
- ચપટી મીઠા લીમડા — લોહતત્ત્વ પણ મળે
અમેરિકામાં મળતું “buttermilk” આ નથી. એ cultured buttermilk છે — ઘટ્ટ, ખાટું, બેકિંગ માટે. છાશને બદલે ના વાપરો.
ક્યારે પીવી
- જમતાં જમતાં કે જમ્યા પછી તરત
- બપોરે — જ્યારે અગ્નિ સૌથી તેજ
- રાત્રે નહીં
કોણે ના પીવી
ગ્રંથોમાં તક્રનો સ્પષ્ટ નિષેધ પણ છે — નબળા દર્દી, રક્તપિત્ત, મૂર્ચ્છા, દાહ અને અતિ ગરમીમાં. આધુનિક ભાષામાં: સક્રિય એસિડિટી કે અલ્સર.
લેક્ટોઝ ન પચતું હોય તો છાશ દૂધ કરતાં ઘણી સહેલી પડે છે, પણ થોડાથી શરૂ કરો. અને બ્લડ પ્રેશરની દવા ચાલુ હોય તો સિંધવ/મીઠું જોખવું.
સંબંધિત
છાશ મસાલો · મીઠા લીમડા · ચાટ મસાલો · બધા ઉત્પાદનો
આ ખાદ્ય ઉત્પાદનો છે, દવા નથી. આ વિધાનોનું મૂલ્યાંકન યુ.એસ. ફૂડ ઍન્ડ ડ્રગ ઍડ્મિનિસ્ટ્રેશન દ્વારા થયું નથી. કોઈ રોગનું નિદાન, ઉપચાર, ઈલાજ કે નિવારણ કરવાનો હેતુ નથી.
